Digitalisering van de procesindustrie maakt veel mogelijk. In het onderhoud zien we dat bijvoorbeeld terug in voorspellend onderhoud. Bovendien maakt het veel werkprocessen eenvoudiger. Maar digitalisering kan ook veel winst opleveren op het gebied van veiligheid.

Joost Boers

De voorzitter van Veiligheid Voorop, Jurgen Hoekstra, pleitte recentelijk in Petrochem voor eenvoud. ‘Veel handelingen kun je automatiseren, waaronder inspecties. Voor operators blijven dan veel minder zaken over om op te letten. Dat maakt het werk overzichtelijker en veiliger.’ Hij wil tegelijkertijd de verbinding opzoeken en nadruk leggen op het delen van kennis. ‘We moeten een manier vinden om kennis en ervaringen goed onderling te verdelen in de industrie.’ Zo hebben medewerkers vaak goede suggesties uit de praktijk, die bijdragen aan de veiligheid.

Gemakkelijker en veiliger monitoren

Ook Henk Akkermans, directeur World Class Maintenance en professor supply chain management aan de Universiteit Tilburg, onderscheidt veel kansen op het gebied van veiligheid en digitalisering. ‘Het grote voordeel van digitalisering is dat het voorkomt dat een mens in een potentieel gevaarlijke omgeving moet werken. Met een camera of sensor kun je machines of installaties in de gaten houden zonder dat iemand erheen hoeft. Dat redde al veel levens.’

Daarnaast kunnen processen continu worden bewaakt en onveilige situaties sneller worden gesignaleerd. ‘Je hebt veranderingen niet altijd in de gaten. Denk daarbij aan corrosie, verschuivingen of zwabberende onderdelen. Dit gaat meer richting condition based monitoring of condition based asset health management.’ Bovendien kan de data van sensoren en camera’s dieper worden geanalyseerd om onveilige situaties te bestuderen. ‘Je ziet waar het fout gaat. Zwarte dozen in vliegtuigen zijn een voorbeeld. Ook Semiotic Labs heeft door analyse veel aspecten in beeld. Je kunt ervan leren om die situaties in de toekomst te voorkomen.’

Digitalisering is ook te gebruiken voor training. De luchtvaart en games maken veel gebruik van augmented reality. Akkermans: ‘Ik was bij een cockpit-simulator en die zie je dan flink bewegen. Sommige situaties oefen je liever niet in een real-life situatie.’

Afwijking of fout

Maar er is natuurlijk ook een keerzijde. Akkermans: ‘Data overload is een serieus probleem. Soms is minder data beter. Denk aan alarminflatie: welk alarm is dan serieus? Je loopt het risico dat het systeem zelf het gevaar wordt. Je kunt met software iets doen wat niet met hardware kan, maar het kan altijd misgaan. In de luchtvaart zie je daarom dat piloten nog steeds worden getraind ook ‘mechanisch’ te kunnen vliegen. Je wilt voorkomen dat als de software uitvalt, je niet meer weet wat je moet doen. Vergelijk het met jongeren die zonder Google Maps niet meer weten hoe ze ergens kunnen komen. Het is belangrijk dat je de basis blijft kennen.’

tekst gaat verder onder de afbeelding
digitalisering

Sensoren worden nu nog vooral ingezet voor de besturing van het productieproces. Maar ze kunnen ook worden toegepast voor allerhande inspecties.

Henk Akkermans (World Class Maintenance): ‘Je wilt voorkomen dat als de software uitvalt, je niet meer weet wat je moet doen.’

Daarnaast kunnen mensen door de digitalisering vergeten hoe ze tot een conclusie zijn gekomen. ‘En je moet ervoor waken te veel vertrouwen te hebben in een systeem. Er kunnen in het systeem fouten of bugs zitten die je moet herkennen. Als er een afwijking is, moet duidelijk zijn of het een afwijking betreft, of een fout is in de software of het systeem.’

Eenvoudiger werken

Kansen ziet Akkermans in de digitalisering van werkprocessen. ‘Je kunt daarmee herhaling voorkomen en het werk eenvoudiger maken. Sommige mensen zijn een groot deel van hun tijd niet productief omdat er geen vergunning is, een medewerker het terrein niet op mag, een handtekening ontbreekt. In dat opzicht is het schandalig hoe sommige bedrijven achterlopen door op papier te blijven werken. Een cv-monteur doet al veel met een app of papierloos.’ Hij vindt dat onderhoud meer condition-based zou moeten plaatsvinden. ‘Nu is dat rond de vijf procent maar het moet eigenlijk meer dan vijftig procent worden. Daarvoor is een investering nodig en een periode van drie tot vijf jaar om het effect van de business case goed te merken.’

Digital twin

Veel van deze aspecten herkennen Marin van Wetering en Michiel Dondorp binnen Croonwolter&dros. Dondorp vindt vooral het minder betreden van een gevaarlijke omgeving belangrijk ‘Onze collega’s van de inspectieafdeling doen inspecties met drones. Daarmee kun je op gevaarlijke en moeilijk bereikbare plaatsen komen, bijvoorbeeld op grotere hoogte. Bovendien verstoor je dan minder het primaire proces. Door regelmatig hetzelfde vliegplan uit te voeren en de data in een 3D-model met een eerdere inspectie te vergelijken zijn afwijkingen beter op te sporen.’

Van Wetering voegt als extra punt early warnings toe. ‘Vroeger was er een alarm als grenswaarden in een proces werden overschreden, bijvoorbeeld met dampen en vloeistoffen. Nu is het gemakkelijker een trend te bewaken. Daarmee zijn afwijkingen sneller zichtbaar.’

Daarnaast is training een vooraanstaande toepassing. Bij werkzaamheden aan een put van een gemaal werd het onderhoud eerst geoefend met een digital twin en konden risico’s al van tevoren worden ontdekt. ‘Daardoor kon er tegelijkertijd veiliger en efficiënter worden gewerkt en was het mogelijk tijd te winnen. Een klant zou kunnen eisen dat contractors zich op deze manier voorbereiden op een klus.’ Dat is volgens haar goed mogelijk bij een turnaround waar de winst op het gebied van veiligheid veel groter kan zijn als alle contractors goed zijn voorbereid.

Leiderschap

Ook het melden van afwijkingen, wat van oudsher gebeurt in zakboekjes of met formulieren kan tegenwoordig via apps. Het voordeel is dat er een eenduidige, systematische rapportage plaatsvindt, met een foto en locatie-tag van de situatie. ‘Het is duidelijker, gemakkelijker en zeker veiliger omdat de communicatie beter is’, aldus Dondorp. Van Wetering voegt hieraan toe dat vooral in de food-productie nog veel apparatuur handmatig wordt bediend. ‘Digitaal heb je een beter overzicht, zeker als het gaat om meerdere installaties. Dat is veiliger.’

Michiel Dondorp (Croonwolter&dros): ‘Het management moet het resultaat voor ogen zien. Maar ook operationeel moet het goed worden vertaald en daar zit vaak een gat.’

digitalisering

Croonwolter&dros werkt met drones voor inspecties. Foto: Jorrit Lousberg

Veel bedrijven willen volgens Dondorp graag meer digitale technieken inzetten, maar de eerste stap zetten is lastig. ‘Het management moet het resultaat voor ogen zien. Maar ook operationeel moet het goed worden vertaald en daar zit vaak een gat. Leiderschap is dan erg belangrijk; de visie moet duidelijk zijn, maar de operationele implicaties ook. Vergelijk het ermee dat je in de zomer een mooi lichaam wilt hebben. Dan moet je zeker al in het voorjaar naar de sportschool gaan. Als er een gat zit tussen het leiderschap en operatie, komen daar andere partijen of startups.’

Onverwachte shutdowns

Bij Emerson Automation Solutions gaan digitalisering en veiligheid hand in hand. Een van de essenties op het vlak van veiligheid is het voorkomen van onverwachte shutdowns, zo is de ervaring. ‘Die zorgen namelijk voor vijftig procent meer veilgheidsincidenten’, stelt business development manager Plantweb, Steven Van Hoof. ‘In de procesindustrie kan er meer te zien zijn via een mobiele applicatie dan nu het geval is. Consumenten kunnen hun barbecue of centrale verwarming al in de gaten houden via een app op hun smartphone, maar de chemie moet op dat gebied nog stappen zetten.’

De jongere generatie biedt veelbelovende perspectieven voor een andere manier van werken. ‘Sensoren worden nu nog vooral ingezet voor de besturing van het productieproces. Maar deze kunnen ook veel meer worden toegepast voor allerhande inspecties. Die zijn nu overwegend handmatig, denk aan het aflezen van meterstanden. Eigenlijk zou je de plant niet in hoeven te gaan. Ook werkordernotificaties, controles en dergelijke kunnen automatisch worden gekoppeld en vastgelegd. Sensoren moeten daarvoor de data genereren. Belangrijk daarbij is om goed te begrijpen welke beslissingen men wil nemen en welke data daarvoor nodig is, en niet andersom.’

Van Hoof geeft een voorbeeld: ‘Corrosie wordt jaarlijks vaak via manuele inspecties vastgesteld, maar kan ook met een draadloze sensor worden gemeten. Met zo’n niet-intrusieve sensor kun je zelf de degradatie van je installatie opvolgen. Je kunt wekelijks of maandelijks een rapportage opvragen zodat je tijdig kan ingrijpen alvorens lekken ontstaan.’

Sneller actie ondernemen

Lekdetectie bij opslagtanks is een ander goed voorbeeld. Van Hoof: ‘Een lek van een opslagtank wil je snel kunnen detecteren omdat dit tot een calamiteit kan leiden. Valse meldingen van bestaande sensoren wil je vermijden. Zo kunnen bij een vals alarm een groot deel van de plant worden stilgelegd en de hulpdiensten preventief worden gealarmeerd. Met thin-layer guided-wave radars kun je onder andere olielekken in de tankput detecteren en alarmen genereren. Deze draadloze sensoren zijn gemakkelijk op afgelegen en moeilijk bereikbare plaatsen te installeren. Dit leidt tot een aanzienlijke reductie in de bekabelings- en installatiekosten. En het is ook veiliger want je kunt de meetwaarden aflezen zonder zelf op locatie aanwezig te zijn.’

Als derde voorbeeld neemt Van Hoof een nooddouche. ‘Het probleem hierbij is dat het douchewater soms te koud of te warm kan zijn (winter of zomer). Te koud water kan leiden tot onderkoeling en te warm water tot brandwonden. Verder moet je het risico van legionella in de wateropslagtank vermijden. Volgens de NEN-norm moet de watertemperatuur tussen de 15 en 37 graden zijn waarbij wordt geadviseerd om dit tussen de 20 en 25 graden te houden. Door een draadloze temperatuursensor toe te voegen, kun je dit snel en beter opvolgen. Met een draadloze schakelsensor kan je direct detecteren wanneer de douche wordt gebruikt. En door hier een locatie aan te koppelen, kan worden gezien waar een douche wordt gebruikt. Zo kunnen de veiligheidsmedewerkers sneller actie ondernemen om de werknemer verder te helpen. Vaak is er meer aan de hand en kan er direct actie worden ondernomen om de situatie extra te inspecteren.’