Nobian past de chloorproductie in Rotterdam aan als er plotseling meer of minder stroom beschikbaar is. Hiermee helpt het bedrijf om het stroomnet beter in balans te houden. De chloorfabrikant werkt hiervoor samen met energieleverancier Vattenfall.

Door de samenwerking met Vattenfall kan Nobian (tot voor kort Nouryon) inspelen op de toenemende fluctuaties in het stroomaanbod. Om de pieken en dalen te balanceren, gebruikt netbeheerder Tennet regelvermogen. Dit koopt ze in bij verschillende leveranciers, waaronder Vattenfall. Het regelvermogen bestaat uit een verzameling van productielocaties, met name gascentrales, die snel meer, of juist minder, stroom kunnen leveren. De chloorproductie van Nobian wordt hier nu aan toegevoegd.

Als er minder stroom beschikbaar is, wordt de chloorproductie van Nobian automatisch afgeschaald. Het tempo wordt weer opgevoerd als het aanbod dat toelaat. Deze aanpassing gebeurt volautomatisch door real-time ondersteuning van Vattenfall. Door de samenwerking wordt veertig megawatt aan flexibele capaciteit aan het net toegevoegd. Dit staat gelijk aan een vijfde van de chloorproductie van Nobian in Rotterdam.

Marcel Galjee (Nobian): ‘Een wens voor de toekomst zou zijn dat we regel- en noodvermogen kunnen aanbieden vanaf dezelfde asset.’

Pieken en dalen

Marcel Galjee, directeur Energy & New Business bij Nobian: ‘Met onze flexibele chloorproductie leveren we een belangrijke bijdrage aan de energietransitie. Waarbij de vraag naar elektriciteit het aanbod van (groene) elektriciteit gaat volgen. De samenwerking met Vattenfall is een volgende stap om de flexibiliteit binnen onze processen te gebruiken om te verduurzamen. Een wens voor de toekomst zou zijn dat we regel- en noodvermogen kunnen aanbieden vanaf dezelfde asset.’

Het belang van vraagsturing neemt toe. Door het groeiende aandeel zonne- en windenergie kent het stroomaanbod steeds meer en grotere pieken en dalen. Daarbij komt de uitfasering van verschillende regelbare bronnen van opwekking, zoals kolen (in Nederland en Duitsland) en nucleaire centrales (vooral in Duitsland en België).

Ook de vraag verandert, de industrie gaat meer elektriciteit gebruiken doordat ze processen elektrificeert.

Industriële vraagsturing

Uit onderzoek dat Strategy& (onderdeel van PwC) deze zomer uitvoerde in opdracht van Tennet bleek dat zowel Nederland als Duitsland de piekbelasting van hun elektriciteitsnet met wel tien tot zeventien procent kunnen verlagen als ze volledig het potentieel benutten van industriële vraagsturing, industrial Demand Side Response (iDSR).

In Nederland is het potentieel iDSR rond de 3,4 gigawatt en in Duitsland tien gigawatt. De huidige inzet van iDSR in Nederland ligt tussen de 700 en 1900 megawatt. In Duitsland ligt de huidige inzet rond de drie gigawatt. Met voldoende flexibiliteit kunnen kostbare maatregelen als import of regelbare centrales worden beperkt. Flexibiliteit aan de markt bieden kan bovendien een extra verdienmodel voor de industrie zijn.

Belemmeringen

De mogelijke capaciteit van flexibel elektriciteitsgebruik door de industrie is veelbelovend, maar toegang voor iDSR kent ook barrières. Om het industriële potentieel in de beide landen waar Tennet actief is te benutten, is een aantal veranderingen nodig. Zo krijgen in Nederland bedrijven die hun stroomverbruik stabiel houden tot wel negentig procent korting op het netwerktarief. Vanuit het standpunt van flexibiliteit vormt zo’n korting een financiële belemmering die moet worden weggenomen.

Volgens de onderzoekers moeten de mogelijkheden en voordelen van iDSR meer onder de aandacht worden gebracht bij de industrie. Verschillende vertegenwoordigers van de industrie geven aan dat ze de mogelijkheden van iDSR onvoldoende kennen en nieuwsgierig zijn naar de kansen voor hun iDSR-businesscase.

Tussenpersonen

Wat volgens de onderzoekers ook kan helpen, is het aanstellen van onafhankelijke tussenpersonen, zogenaamde aggregators. Juist in een markt met nieuwe deelnemers zijn er kansen voor vereenvoudigde diensten en risicobeperking.

De huidige eisen aan meters vormen ook een belemmering voor iDSR omdat ze tot hoge kosten leiden. Wellicht kunnen bedrijven af met goedkopere meters.

Effectieve deelname

Het Europese wetgevingspakket ‘Clean energy for all Europeans’ is nog een goede reden om meer inzicht te vergaren in het potentieel voor iDSR en in kansen om die capaciteit te benutten. Dit wetgevingspakket, dat leidend is voor nationale wetgeving, stelt bijvoorbeeld dat klanten moeten kunnen deelnemen aan de elektriciteitsmarkten voor netbalans, day-ahead en intraday-handel – individueel of via een tussenpersoon. Daarnaast dienen TSO’s en DSO’s voor vraagsturing aanvullende diensten beschikbaar te stellen op een manier die transparant en non-discriminatoir is.

ESD-Sic en Engie werken ook samen

Nobian en Vattenfall zijn niet de enigen die samenwerken om het stroomnet in balans te houden. Al een aantal jaar bepaalt Engie wanneer producent van silicium­carbide ESD-SIC wel of niet produceert. Omdat ESD haar productieproces per direct kan aan- of uitschakelen, kan ze dus produceren als er bijvoorbeeld veel zonne- en windenergie beschikbaar is. De productie kan uit als de stroomvraag groot is, of er weinig zon en wind is.Een belangrijke troef van ESD-SIC is dat het de productie van siliciumcarbide kan beginnen en stilleggen wanneer het maar wil. Dat biedt interessante mogelijkheden bij afname van overschotten duurzame energie. Voor de samenwerking kocht en verkocht ESD-SIC stroom op de onbalansmarkt. Het bedrijf kocht bij zodra er een overschot aan stroom op het net was. Bijvoorbeeld als gevolg van een ‘teveel’ aan windenergie. Of andersom. De productie werd afgeschakeld zodra er zeer hoge prijzen werden gerekend omdat er onverwacht te weinig stroom werd geproduceerd. Op dat moment werd de stroom die eerder voor de productie was ingekocht weer verkocht.

Rol aluminiumproducent in netstabilisering

Ook elektriciteitsgrootverbruiker Damco Aluminum Delfzijl Coöperatie (Aldel) is bezig om een rol te spelen in het regelvermogen. Dat vertelde COO David Eisma vorig jaar in ons zusterblad Industrielinqs. ‘Wij kunnen onze productie laten meeveren met het aanbod, zodat we een belangrijke rol krijgen in de netstabilisering. Momenteel kunnen we dat vooral door onze productie af te schakelen bij tekorten, ook wel noodstroom genoemd. Maar met een paar aanpassingen kunnen we dat veel subtieler doen. We werken al met onze partner Energy Pool samen, die ons helpt met de benodigde soft- en hardware om te flexibiliseren.’

Voordat het zover is, moet wel een aantal aanpassingen worden gedaan aan zowel de hoogspanningsinstallaties als de gelijkrichters die het aluminium smelten. De gelijkrichters kunnen met enige aanpassingen de variabele belasting opvangen. Om dit te kunnen doen, bouwt Aldel samen met Energy Pool tien installaties om. Iedere installatie heeft een capaciteit van 40.000 Ampère en een spanning tot ongeveer 800 Volt. Aldel verwacht een variabele belasting van vijftien megawatt te kunnen bereiken om de netfrequentie te ondersteunen.

Nobian gaat verder als een onafhankelijk bedrijf. De aankondiging volgt op het eerder aangekondigde voornemen om af te splitsen van Nouryon. 

‘Nobian blinkt uit in de veilige en betrouwbare levering van hoogzuiver zout, chloor-alkali en chloormethaan. Onze producten zijn essentiële chemicaliën die de basis vormen van duizenden producten die we elke dag gebruiken,’ stelt Knut Schwalenberg, president van Nobian, in een persbericht.

100 jaar

Nobian is gespecialiseerd in de productie van chemische bouwstenen voor de productie van bijvoorbeeld ontsmettingsmiddelen, lichtgewicht duurzame kunststoffen, aluminium, isolatiematerialen, elektrische auto’s en farmaceutica. Nobian heeft zo’n 1.600 medewerkers, in 2020 was de omzet zo’n EUR 1 miljard. Het bedrijf exploiteert zeven chemische en zout fabrieken in Nederland (Rotterdam en Delzijl), Duitsland en Denemarken. De geschiedenis van Nobian in Nederland gaat meer dan 100 jaar terug.